مرجع سایتها و مقالات دامپزشکی و دامپروری

مجيد هاشمي¹ ، مظاهر صفدريان ²

1- مربي پژوهشي مركز تحقيقات كشاورزي ، 2 - منابع طبيعي فارس

چكيده

ورم پستان با كاهش توليد شير، افزايش هزينه توليد وكاهش كيفيت شير علاوه بر خسارات اقتصادي فراوان به گاوداري‌هاي شيري و صنعت توليد شير موجب آلودگي ميكروبي شير شده و گاهي وسيله‌اي براي انتقال بيماري به انسان مي‌باشد. با توجه به اينكه ورم پستان به عنوان پرهزينه‌ترين بيماري گاو شيري شناخته شده است، لذا جمع‌آوري اطلاعات در زمينه اين بيماري در هر منطقه جهت كنترل بيماري و كاهش خسارات لازم مي‌باشد. در اين بررسي تعداد 46 گاوداري شيري داراي پروانه بهره‌برداري انتخاب و6180 كارتيه مربوط به 1545راس گاو مورد آزمايش CMT قرار گرفت. از اين تعداد 4714 كارتيه (28/76%) سالم، 1335 كارتيه (6/21%) مبتلا به ورم پستان تحت باليني، 44 كارتيه (7/0%) مبتلا به ورم پستان باليني و 87 كارتيه (41/1%) كور بودند. ميزان شيوع ورم پستان در استان 7/44% بود، اما در آزمون تجزيه واريانس اختلاف معني‌داري در ميزان شيوع بيماري بين فصول و شهرها مشاهده نشد. در آزمون همبستگي ارتباط مثبت و معني‌داري بين تعداد زايش‌ها و ميزان شيوع ورم پستان مشاهده شد (P<0.01, r = 0.707) .

مقدمه

شير به عنوان غذايي كامل و سرشار از مواد مغذي مي‌تواند عمده نيازهاي بدن انسان از كودكي تا كهنسالي را تامين كند. با توجه به تدوين طرح جامع توليد شيرخام توسط معاونت امور دام وزارت جهاد كشاورزي و برنامه ريزي ده ساله جهت افزايش توليد شيرخام و مصرف سرانه، لازم است كه بر روي تمام فاكتورهاي موثر بر توليد و كيفيت شيرخام توجه گردد. از عواملي كه توليد شير گاو و كيفيت و ارزش غذايي آن را تحت تاثير قرار مي‌دهد بيماري ورم پستان مي‌باشد. ورم پستان نتيجه عوامل گوناگوني از جمله عوامل عفوني، ضربه‌هاي مكانيكي يا محركهاي شيميايي مي‌باشد و در گاوهاي شيري بطور معمول به دليل ورود ميكروب‌ها به غده، تكثير آنها و توليد سمومي كه باعث آسيب به بافت پستان مي‌شود ايجاد مي‌گردد. آزمايش ورم پستان كاليفرنيا (CMT) به عنوان سنجش كيفي شمارش سلول سوماتيك(SCC) مي‌تواند نمايشگري براي تعيين ورم پستان تحت باليني گاو باشد كه به سادگي در محل دامداري قابل انجام است. اعتبار اين آزمايش براي تعيين كارتيه‌هاي آلوده در كليه‌ي مراحل شيردهي گاو اثبات شده است(دينگول و همكاران 2003 و سارجينت و همكاران 2001). جهت اجراي يك برنامه كنترل ورم پستان داشتن اطلاعاتي در زمينه اپيديمولوژي بيماري در منطقه بخصوص ميزان شيوع بيماري بسيار ضروري مي‌باشد. اين بررسي با هدف دستيابي به اين اطلاعات در سطح گاوداري‌هاي شيري استان فارس انجام گرديده است.

مواد و روش‌ها

با توجه به وجود 5/56 % از واحدهاي گاوداري شيري استان در 3 شهرستان شيراز، مرودشت و سپيدان اين تحقيق در گاوداري‌هاي داراي پروانه بهره‌برداري اين 3 شهرستان انجام شد. پس از هماهنگي با دامدار در وعده شيردوشي صبح به گاوداري مراجعه و پس از تشريح عمليات براي كارگران شيردوش اقدام به انجام آزمايش ورم پستان گرديد. روش انجام آزمايش به اين صورت بود كه پس از ورود گاو دوشا به محل شيردوشي يا به اصطلاح چاله شيردوشي، به كارگر اجازه داده مي‌شد كه عمليات قبل از شيردوشي (شامل شستن پستان، دور ريختن دوشش اوليه، …) را طبق روال معمول انجام دهد. سپس پستان دام بر اساس تاريخچه و علائمي همچون گرمي پستان، وجود لخته در شير و … از نظر ورم پستان باليني مورد معاينه قرار گرفت. جهت بررسي ورم پستان تحت باليني، 3 دوشش اوليه از هر كارتيه دوشاي دام دور ريخته شده و سپس از هر كارتيه دوشا مقداري از شير درون ظرف مخصوص پلاستيكي كه داراي چهار گودال بود و با حروف لاتين نامگذاري شده ريخته ‌شد. مقدار شير لازم از هر كارتيه جهت انجام آزمايش 2 ميلي‌ليتر بود. سپس 3 ميلي‌ليتر از محلول CMT  (دلاوال، لهستان) بر اساس دستورالعمل شركت سازنده به اين شير اضافه شده و پس از حركت چرخشي ظرف، حدوداً پس از 10 ثانيه و در حين تكان دادن ظرف، بر اساس ميزان تشكيل ژل، نتايج تفسير مي‌گرديد. نتايج آزمايش CMT به همراه تعداد زايش گاوها در فرم‌هاي گزارش ثبت گرديد. اطلاعات بدست آمده توسط نرم‌افزار Ecxel به رايانه وارد شد و سپس توسط نرم افزار SPSS تجزيه و تحليل آماري انجام شد. اطلاعات حاصله ابتدا به صورت توصيفي مورد بررسي قرار گرفت و پس از اطمينان از نرمال بودن داده‌ها، ميزان شيوع ورم پستان به تفكيك فصل و شهر توسط جدول آناليز واريانس مورد تجزيه و تحليل آماري قرار گرفت.

نتايج و بحث

در اين مطالعه، كلاً 6180 كارتيه مربوط به 1545راس گاو مورد آزمايش CMT قرار گرفت. از اين تعداد 4714 كارتيه (28/76%) سالم، 1335 كارتيه (6/21%) مبتلا به ورم پستان تحت باليني، 44 كارتيه (7/0%) مبتلا به ورم پستان باليني و 87 كارتيه (41/1%) كور بودند. كارتيه سالم به كارتيه‌اي اطلاق مي‌شد كه نتيجه CMT آن منفي يا ‏‏‏‏1 بود. فراواني ابتلاء به ورم پستان باليني و تحت باليني به تفكيك كارتيه در گاوهاي تحت مطالعه در جدول شماره 1 آورده شده است. در اين بررسي از 1545 راس گاوي كه مورد آزمون CMT قرار گرفتند در  691 راس از گاوها (7/44% ) حداقل يكي از كارتيه‌ها به ورم پستان باليني و يا تحت باليني (CMT دو مثبت به بالا) مبتلا بودند. ميزان شيوع ورم پستان در فصول مختلف سال و در شهرهاي مورد مطالعه در استان در جدول شماره 2 آمده است. در آزمون تجزيه واريانس اختلاف معني‌داري در ميزان شيوع بيماري بين فصول و شهرها مشاهده نشد. توزيع فراواني گاوهاي مورد مطالعه در اين بررسي بر اساس تعداد شكم زايش نشان داد كه سن اكثر گاوهاي مورد مطالعه پايين بوده و گاوهاي با پنج شكم زايش يا بيشتر در گاوداري‌ها كمتر بود. در آزمون همبستگي ارتباط مثبت و معني‌داري بين تعداد زايش‌ها و ميزان شيوع ورم پستان مشاهده شد (P<0.01, r = 0.707).

نتايج اين مطالعه حاكي از شيوع بالاي ورم پستان تحت‌باليني (7/44 درصد) در گله‌هاي گاوهاي شيري در استان فارس مي‌باشد كه بالاتر از نتايج بدست آمده توسط رفيعي برزكي و همكاران (1378) در استان سمنان (2/33درصد) و فرشادفر و همكاران در استان اصفهان (7/33 درصد) مي‌باشد، اما از نتايج گزارش شده توسط قره‌گوزلو و همكاران (1380) در شهرستان كرج (2/56%) پايين‌تر مي‌باشد.گونزالس و همكاران (1988) با مطالعه 50 گله گاوشيري نتيجه‌گيري كردند كه 76% نمونه‌هاي اخذ شده از مخازن جمع‌آوري شير و 12334 راس گاو (3/53% از كل گاوهاي مورد بررسي) در آزمون CMT مثبت تشخيص داده شدند. شيوع ورم پستان تحت كلينيكي در اوروگوئه توسط جياننچيني و همكاران (2002) 4/52 درصد و عفونت كارتيه‌اي 7/26 درصد گزارش گرديده كه بيشتر از نتايج بدست آمده در اين مطالعه مي‌باشد. ميزان عفونت كارتيه‌اي در مطالعه حاضر 21 درصد بود كه بيشتر از مقدار گزارش شده در استان سمنان (5/16 درصد) توسط رفيعي برزكي و همكاران (1378) و كمتر از ميزان گزارش شده در شهرستان گرمسار (65%) توسط محمد صادق و همكاران (1382) بود. اگر ميزان شيوع يك بيماري در لحظه‌هاي متفاوت زماني معادل و يا تقريباٌ مساوي باشد حالتي بوجود مي‌آيد كه به نام حالت تعادل معروف است و نشان دهنده اين است كه تعادل در بين محيط، ميزبان و عامل بيماري‌زا بوجود آمده است. اين حالت به نام حالت بومي ((Endemic معروف است (رفيعي‌برزكي و همكاران 1378). عدم وجود اختلاف معني‌دار در ميزان شيوع بيماري در بين فصول و شهرهاي مختلف استان فارس حاكي از بومي شدن بيماري در سطح استان دارد.

نتيجه‌گيري

با توجه به ميزان شيوع بالاي بيماري در سطح استان و اثرات گسترده بيماري بر اقتصاد و بهداشت جامعه لازم است كه روشهاي شناسايي و كنترل اين بيماري به دامداران بطور مستمر آموزش داده شود . همچنين برقراري شاخص تعداد سلول سوماتيك به عنوان يك فاكتور ارزيابي كيفيت شير خام توسط كارخانجات لبني در زمان دريافت شير مي‌تواند در پايش ورم پستان در كل گله مؤثر باشد.

جدول شماره 1 : فراواني كارتيه‌هاي سالم، كور و مبتلا به ورم پستان باليني و تحت باليني به تفكيك موقعيت كارتيه

جدول شماره 2: ميزان شيوع ورم پستان در فصول و شهرهاي مختلف

منابع

1.  رفيعي برزكي، م.، جليل وند يوسفي، فريد قدس و محمد آقا ترحمي. 1378 . بررسي ميزان شيوع ورم پستان باكتريايي و برآورد ميزان خسارات ناشي از آن در گاوداري‌هاي صنعتي استان سمنان. گزارش نهايي طرح تحقيقاتي. معاونت آموزش و تحقيقات وزارت جهاد سازندگي. 90

2.  زماني، ف.، مهدي بابايي، محمد هاشم فاضلي، علي شريف زاده و عليرضا محقق پور. 1383 . بررسي اقتصادي ورم پستان تحت باليني در گله‌هاي گاو شيري استان اصفهان. مجموعه مقالات اولين كنگره علوم دامي و ابزيان كشور. جلد دوم. دانشگاه تهران. 1024 - 1022

3.  قره‌گوزلو، ف.،  مهدي وجگاني، احمد عرفان منش و عليرضا باهنر. 1380 . ارزيابي ميزان بهداشت و ابتلا به التهاب پستاني با استفاده از روش‌هاي باكتريولوژي و شمارش سلولهاي سوماتيك در گاوداري‌هاي صنعتي شهرستان كرج. مجموعه مقالات برگزيده نخستين همايش تخصصي صنعت شير و فرآورده‌هاي آن. جلد اول. تهران. 106- 95

4.  محمدصادق، م.، حميد قاسم‌زاده نوا، دكتر هاشم زاده و حميدرضا حسيني. 1382. برآورد زيانهاي اقتصادي كاهش توليد شير ناشي از عدم رعايت بهداشت در شهرستان گرمسار. مجموعه مقالات شير خام در سيزدهمين كنگره دامپزشكي ايران. تهران. 67-60.

5.     Dingwell R.T., Leslie K.E., Schukken Y.H., Sargeant J.M. and Timms L.L. 2003. Evaluation of the california mastitis test to detect an intramammary infection with a major pathogen in early lactation dairy cows. Can. Vet. J. 44: 413-416

6.     Gianneechini R., Concha, C., Rivero R., Delucci, I., Moreno-Lopez, J., 2002. Occurance of clinical and sub-clinical mastitis in dairy herds in the West Littoral Region in Uruguay. Acta Vet. Scand. 43:221-230

7.     Gonzalez, R.N., Jasper, D.E., Farver,T.B., Bushnell, R.B. and Franti, C.E. 1988. Prevalence of udder infections and mastitis in 50 California dairy herds. J. Am. Vet. Med. Assoc. 193:323-328.

8.     Sargeant J.M., Leslie K.E., Shirley J.E., Pulkrabek B.J., and Lim G.H. 2001. Sensetivity and specifity of somatic cell count and California Mastitis Test for identifying intramammary infection in early lactation. J. Dariy Sci. 84:2018-2024

The prevalence of mastitis in dairy herds in Fars province

Summary

Mastitis continues to be one of the economically most important diseases in dairy farming due to reducing milk yield and quality. Epidimiolological data collection in different regions is necessary for mastitis control. Forty–six dairy farms were selected to determine the prevalence of mastitis. 6180 quarter milk samples from 1545 cows were tested by California mastitis test (CMT). 4714 (76.28%) quarters were healthy, 1335(21.6%) were positive by results of CMT (as indicated to sub clinical mastitis), 44 quarter were shown clinical mastitis signs and 87 quarter were blind. The prevalence of mastitis was 44.7%. There was no significant difference in the prevalence of mastitis between different seasons and cities.

 برگرفته از: وبلاگ گروه علوم دامي دانشگاه آزاد اسلامی مشهد